Liu Dehai: 1. og 6. Hljóðritað - Recorded: September 1977. Tæknimaður: Þorbjörn Sigurðsson.
Hljóðfæraleikarar úr Hinni þjóðlegu hljómsveit frá Jinan: 2.-5., 14. og 16. Hljóðritað: 24.09. 1980 - Tæknimaður: Runólfur Þorláksson.
Hljóðfæraleikarar úr Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing: 7-13., 15 og 17. Hljóðritað: 19.03.1985. Tæknimenn: Hreinn Valdimarsson, Runólfur Þorláksson og Bjarni R. Bjarnason
Stjórn í hljóðveri: Arnþór Helgason
Afritun frumbanda: Hreinn Valdimarsson.
Vinnsla til útgáfu: Gísli Helgason
Val tónlistar: Arnþór Helgason
Umsjón með útgáfu: Arnþór Helgason og Emil Bóasson
Kínverskur texti: þýðing, hönnun og ritvinnsla: Vigdís Wangchao Bóasson
Enskur texti: Arnþór Helgason og Emil Bóasson.
Ráðgjafar: Dr. Jakob Benediktsson, Barbara Sigurbjörnsson, Ragnar Baldursson Stefán Edelstein, Steingrímur Þorbjarnarson, Vigdís Wangchao Bóasson og Þorkell Sigurbjörnsson.
Hönnun: Emil Bóasson.
Útgefandi: Kínversk-íslenska menningarfélagið - KÍM 1995
KÍM 95001
Kínversk-íslenska menningarfélagið var stofnað haustið 1953. Félagið hefur kynnt íslenska menningu með ýmsum hætti í Kína. Þá hefur félagið boðið til Íslands kínverskum lista- og fræðimönnum til þess að kynna menningu heimalands síns.
Í tilefni 40 ára afmælis félagsins ákvað stjórn þess að gefa út úrval hljóðrita sem Ríkisútvarpið hefur gert með leik kínverskra tónlistarmanna sem sótt hafa Ísland heim. Hljóðritin eru frá árunum 1977, 1980 og 1985. Þau eru dálítið sýnishorn þeirrar fjölbreyttu tónlistar sem iðkuð er í þessu fjölmennasta ríki heims.
Vináttusamtök kínversku þjóðarinnar við erlend ríki veittu félaginu góðfúslega heimild fyrir hönd kínverskra listamanna, sem komið hafa til Íslands á vegum samtakanna, til þess að gefa út þau hljóðrit sem hér eru birt. Kínversk-íslenska menningarfélagið kann öllum þeim, sem stuðluðu að þessari útgáfu, bestu þakkir.
Tónlistin á þessari geislaplötu á sér ævafornar rætur. Sum verkin eru frá þessari öld en önnur eiga sér lengri sögu. Eingöngu er leikið á þjóðleg, kínversk hljóðfæri, sem sum eiga sér árþúsunda sögu.
Kínversk tónlist er frábrugðin tónlist Vesturlanda á þann hátt að laglínan er í öndvegi en tónlist Vesturlanda er háðari hljómrænni uppbyggingu. Vissulega má þó heyra samhljóma í þeim verkum sem hér birtast, en það eru yfirleitt vestræn áhrif.
Við val tónlistarinnar var leitast við að sýna sem mesta fjölbreytni. Kínverskir tónlistar menn spreyta sig gjarnan á þjóðlegri tónlist þeirra landa sem þeir heimsækja hverju sinni. Á geislaplötunni er að finna þrjú íslensk lög sem öll eru vel þekkt. Gefa þau ágæta mynd af því hvernig vestræn tónlist hljómar með kínverskum hljóðfærum. Kínversk tónlist er í eðli sínu hermitónlist og ber túlkun íslensku laganna því glöggt vitni að tónlistarmennirnir hafa lagt alúð við að kynna sér tilurð og efni þeirra.
Kínverjar skiptu æðri listum í þrennt: málaralist, ritlist og orðsins list eða ljóðlist. Tónlistin var ekki talin til hinna þriggja, æðri listgreina, því að hún tilheyrði orðsins list. Tónlist getur ekki þrifist án tilefnis og orða. Því eiga kínversk þjóðlög sér ákveðnar skýringar eða sögu sem tengist þeim. Sum þeirra eru samin við ljóðahætti og sjaldan njóta vestrænir menn betur þýðinga kínverskra ljóða en þegar þeir hlusta um leið á þjóðlega, kínverska tónlist sem hæfir tilefninu.
|
|
PIPA er fjögurra strengja, kínversk lúta. Hljóðfærið er með sveigðan háls og perulaga hljómbotn. Hljóðfæraleikarinn heldur því uppréttu á krosslögðum hnjám sér. Formóðir pípunnar var þekkt í Kína þegar á 3. öld f. Kr. eða um það leyti sem verið var að reisa Múrinn mikla. Í núverandi mynd barst hljóðfærið til miðhluta Kínaveldis frá Norðvestur héruðum Kína. Á Tang-tímabilinu (618-907) varð það fljótt mjög vinsælt og er svo enn í lok 20. aldar. Upphaflega voru strengir hljóðfærisins gerðir úr silki en á þessari öld tóku menn að nota stálstrengi í stað silkistrengja og hlómbotn þess var stækkaður. Strengir pipa-lútunnar eru venjulega stilltir þannig: A-d-e-a. Hljóðfærið er notað jöfnum höndum sem einleikshljóðfæri, til undirleiks við söng, ljóðalestur, óperur og í hljómsveitum. Fjöldi bóka með verkum fyrir pipa hefur verið gefinn út, hin fyrsta árið 1818. Mörg þjóðlög hafa einnig varðveist frá fyrri tímum og eru þau til í handritum sem sum hver eru ævaforn. Meginhluti þjóðlaganna hefur varðveist í munnlegri geymd þó Kínverjar hafa löngum haft nótur sér til stuðnings en ekki leikið eftir þeim. Pipa-tónlist er skipt í nokkrar tegundir. Má þar nefna hæga og hraða tónlist auk hernaðar tónlistar. Á pipa er hægt að leika hljóma og tónsvið hljóðfærisins er rúmlega þrjár áttundir. |
|
|
ZHENG hefur stundum verið kallað “kínverskur sítar". Hljóðfærið á sér allt að 3.000 ára sögu. Það var þegar orðið vinsælt á dögum Konfúsíusar (551 - 479 f. Kr). Upphaflega hafði það 13, 14 eða 16 strengi úr silki en nútíma-zheng er með 25-30 stálstrengi. Hljómbotn þess er rétthyrndur, úr viði. Strengirnir eru griplaðir með hægri hendi en með þeirri vinstri er stjórnað tónhæð og áferð hljómsins. Hljóðfærið er stillt eftir hinu hefðbundna 5 tóna kerfi og nær yfir rúmlega 3 áttundir. Það er jöfnum höndum notað sem einleiks- og undirleikshljóðfæri. Vinsældir hljóðfærisins hafa aukist mjög á undanförnum árum vegna nýrra tónsmíða sem samdar hafa verið sérstaklega og útsetninga fornra þjóðlaga fyrir zheng. Hljómur þess er sterkur og ómríkur en silkistrengirnir hafa dýpri og mildari hljóm. |
|
|
GUQIN er með 7 strengi og eitt elsta hljóðfæri kínversku strengjafjölskyldunnar. Það var þegar orðið algengt á öðru árþúsundi f. Kr. Guqin var einkum hljóðfæri menntamanna. Hljóðfærið er nær eingöngu notað sem einleikshljóðfæri og til undirleiks við ljóðaflutning. Hljómur þess er afar veikur og ómþýður. Hljóðfærið sem Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing hafði með sér til Íslands árið 1985 var smíðað á 10. öld e. Kr. Tónlist fyrir guqin hefur verið skipt í fernt: alþýðutónlist, trúartónlist, hirðtónlist og tónlist hinna lærðu. Hver stefna skiptist í sérstök afbrigði sem skipta tugum. Ýmis fleiri strengjahljóðfæri tilheyra qin-fjölskyldunni, þar á meðal Liuqin (hljóðrit nr. 3). |
|
|
YANGQIN, einnig kallað kínverskur simball, barst til Kína á 16. öld með arabískum kaupmönnum. Strengir þess eru úr málmi og slegið er á þá með tveimur bambushömrum. Hljómur þess er skær og lifandi. Það er jöfnum höndum notað sem einleiks- og undirleikshjóðfæri. |
|
|
ERHU (einnig nefnt huqin eða nanhu) er tveggja strengja fiðla, mjög vinsæl í Kína. Á hljómbotninn er strengt slönguskinn sem gefur tónum hljóðfærisins afar sérstakan blæ. Hljómur erhu er þýður og unnt er að túlka margs konar tilfinningar með þessari fiðlu. Jöfnum höndum leika menn ljóðræna tónlist sem hin flóknustu tilbrigði. Erhu er bæði notað til einleiks og í hljómsveitum. Hægt er að herma eftir hljómi mannsraddar, fugla og ásláttarhljóðfæra. Ýmsar fleiri tegundir skyldra hljóðfæra eru til, svo sem banhu (hljóðrit 14), gaohu o. fl. og fer útbreiðsla þeirra eftir landshlutum. |
|
|
SHENG er eins konar munnorgel með hljóð pípum úr bambus. Efstu tónar þess eru lifandi og skærir en lægri tónarnir mildir og hógværir. Hljóðfærið er notað til undirleiks, einleiks og í hljómsveitum. Pípur þess eru mismunandi margar og fer fjöldi þeirra eftir stærð hljóð færisins. Sheng er eitthvert elsta blásturs hljóð færi sem menn þekkja. Það er eina blásturs hljóðfæri Kínverja sem myndað getur sam hljóma. Sheng barst til Evrópu á 17. öld og sumir tónlistarfræðingar álíta að hljóðfæri þetta hafi haft áhrif á þróun munnhörpunnar og harmonikunnar.
|
|
|
DIZI er þverflauta úr bambus. Hinum sérkennilega, skæra hljómi er náð með því að strengja örþunnt bambusskæni yrir eitt gat flautunnar. Dizi var fyrst notað á meðal smáþjóða sem bjuggu í Norðvestur-Kína, en talið er að það hafi borist til kínversku hirðarinnar á 2. öld f. Kr. Síðan hefur hljóðfærið náð miklum vinsældum um allt Kína og er nú eitt helsta einkennishljóðfæri kínverskrar tónlistar. Á þessari geislaplötu er dizi ekki notað sem einleikshljóðfæri en hljómur þess heyrist víða svo sem í 2., 5., 15. og 17. hljóðriti. |
|
|
SUONA, sem líkist ensku horni eða óbó, náði fyrst vinsældum í Mið-Kína á 16. öld. Tónn þess er afar skerandi. Hljóðfærið er einkum notað til einleiks með litlum óperuhljóm sveitum og er jafnframt aðalhljóðfæri í kínverskri ásláttarhljómlist. Engin er sú hátíð í Kína að ekki sé blásið í suona. Á þessari geislaplötu heyrist Suona í lögum nr. 15 og 16. Vakin skal athygli á hinum miklu geðhrifum sem tjáð eru með hljóðfærinu. |
|
|
GUAN (áður fyrr nefnt BILI) er lítil hljóðpípa með 8 götum. Hljómurinn, sem er mitt á milli óbó og klarinetts, fæst með munnstykki svipuðu því sem suona-blásarar nota. Guan barst til Kína á 4. öld e. Kr. úr norðvestri. Þetta hljóðfæri er einkum þekkt nú á dögum í héruðunum umhverfis Gulafljótið. |
Veldu nafnið á verkinu til að heyra hljóðdæmi
Liu Dehai, pipa
Lagið er samið við íslenska þjóðvísu. Liu Dehai er einn af fremstu pipa-leikurum Kína. Hann fæst við einleik og kennslu auk þess sem hann sinnir útgáfu kínverskrar tónlistar og stjórnar hljómsveitum. Hann hefur m. a. samið konsert fyrir pipa og sinfóníuhljómsveit, “Systurnar á gresjunni".
Hin þjóðlega hljómsveit frá Jinan
Verkið hlaut verðlaun í samkeppni sem efnt var til í tilefni 10 ára afmælis Kínverska alþýðulýðveldisins árið 1959. Tranan og furutréð eru tákn langlífis og tónskáldið óskar þjóð sinni langvinnrar farsældar.
Wang Hongyi, liuqin, Hin þjóðlega hljómsveit frá Jinan
Lagið lýsir uppskeruhátíð þjóðflokks sem býr í Yunan-fylki. Höfundurinn er einn af fremstu liuqin-leikurum í Kína og hefur starfað með Hinni þjóðlegu hljómsveit frá Jinan. Wang Hongyi var 12 ára gömul þegar hún hljóðritaði þetta verk föður síns.
Su Anguo, erhu og Liu Dengsen, yangqin
Tónskáldið lýsir æsandi kappreiðum Mongóla á hátíðum þeirra. Lagið var samið árið 1964.
Hin þjóðlega hljómsveit frá Jinan
Lagið er samið við samnefnt kvæði eftir Grím Thomsen. Þar birtist óhugur mana vegna ótta þeirra við dularöfl íslenskra óbyggða. Hin þjóðlega hljómsveit frá Jinan hefur fært þetta lag í búning kínverskrar hermitónlistar.
Liu Dehai, pipa
Þetta verk var í fyrsta skipti prentað árið 1818 í nótnasafni fyrir pipa sem Hua Qiuping gaf út. Heimildir herma að verkið hafi þegar verið vinsælt í Kína fyrir aldamótin 1500 og er því sennilega mun eldra. Verkið fjallar um orrustu sem háð var árið 202 f. Kr. þegar Liu Pang, sem síðar varð fyrsti keisari Han-keisaraættarinnar, vann sigur á andstæðingum sínum. Verkið skiptist í þrennt: fyrst er lýst undirbúningi orrustunar; annar hluti lýsir algleymi bardagans og þriðji þáttur fjallar um lok orrustunnar þegar herirnir snúa aftur til búða sinna. Verk þetta er ágætt dæmi um kínverska hermitónlist. Glöggt má heyra hnegg hestanna, vagnskröltið og vopnagnýinn.
Pan Eqin, pipa. Útsetning: Liu Dehai.
Tónlist Uygur-þjóðarinnar er skyld tónlist þeirra þjóða sem byggja Mið- og Vestur-Asíu eins og greinilega heyrist í þessu lagi sem lýsir andblæ vorsins þegar snjóa leysir og lækir fossa niður fjallshlíðarnar. Pan Eqin starfar með Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing. Hún hefur hlotið ýmis verðlaun sem túlkandi nýrrar og fornrar tónlistar fyrir pipa.
Sun Guisheng, guqin
Lýst er iðuköstum og straumþunga fljótsins. Hér er dæmi um tónlist hinna lærðu sem iðkuð var í sölum heldri manna. Verkið var fyrst gefið út í safnverkinu Shenqi Mi Pu (Tónlist hinna leyndu galdra) árið 1425. Sun Guisheng leikur hér útgáfu Zhang Kongshan frá árinu 1876. Nið andi vatn er eitt erfiðasta verk sem hefur verið samið fyrir guqin. Flutningur þess krefst bæði innsæis og mikillar færni hljóðfæra leik ar ans.
Sun Dongzhong, erhu og Li Xiaogang, yangqin
Í garði þeim sem nefndur er Xihui og er í borginni Wuxi í Suður-Kína er hin fagra og fræga Erquan-tjörn, sem gerð var á tímum Tang-ættarinnar (618-907). Höfundur lagsins lýsir hughrifum sínum þegar hann sér mánann eins og setjast í tjörnina. Höfundur lagsins, sem kallaði sig einnig A Bing, (um 1890-1950) var fátækur farandlistamaður og var blindur mikinn hluta ævinnar. Hann lék á ýmis hljóðfæri en var þekktastur fyrir erhu-leik sinn. Sagt er að hann hafi bjargað um 200 þjóðlögum frá gleymsku. Í þessu verki minnist hann bágra kjara sinna. Sun Fengzhong (erhu) og Li Shaogang (yangqin) starfa báðir með Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing.
Guo Xiang, guan og Fan Shange, zheng
Verkið lýsir harmi konu sem situr á fljótsbakka og túir hinu ólgandi fljóti fyrir raunum sínum. Hér er um leið lýst oki því sem kínversk alþýða mátti þola fyrr á öldum.
Li Xiaogang, yangqin
Þetta er upphaflega eitt af hinum 8 þekktu verkum, sem tilheyra svo kallaðri “silkibam bus-tónlist" sem iðkuð er fyrir sunnan Yangzhe. Útsetninguna gerði Gu Guanren árið 1962. Hér er lýst andblæ hátíðahalda.
Ciao Jianguo, sheng ásamt félögum úr Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing
Óreglulegar hreyfingar, klaufaskapur drukkins manns og barátta hans við vindinn koma skemmtilega fram í leik hljómsveitar og einleikara.
Fan Shange, zheng
Verkið var samið árið 1965 en skömmu áður hafði fellibylur gengið yfir eyjuna Hainan við suðurströnd Kína. Tónskáldið hélt þangað til þess að taka þátt í upp bygg ing ar starfinu. Í upphafi er lífi og starfi fólksins lýst, en þá skellur ofviðri á. Storminum slotar brátt og regnið steypist ofan. Brátt styttir upp. Sólin brýst fram milli skýjanna og uppbyggingarstarfið hefst.
Fan Shange hefur starfað með Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing auk þess sem hún er þekktur einleikari. Hún hefur tvisvar sótt Ísland heim, 1978 og 1985.
Yuan Ye, banhu, Hin þjóðlega hljómsveit frá Jinan
Höfundur byggir lagið á þjóðlagi frá Xinjiang og leikur á banhu-fiðlu við undirleik yangqin og annarra strengjahljóðfæra. Jafnframt er slegið á bjöllubumbu sem er algeng á meðal þjóðflokka í Xinjiang. Glöggt má heyra tyrknesk áhrif í þessu verki.
Yuan Ye starfar með Hinni þjóðlegu hljómsveit frá Jinan.
Hu Haiquan, suona ásamt Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing
Hér er lýst þeirri gleði sem grípur menn þegar gróðurinn vaknar til lífsins að loknum löngum vetri.
Hu Haiquan hefur starfað um árabil með Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing. Hann er félagi í Kínversku tónlistarakademíunni og hefur unnið ómetanlegt starf við varðveislu gamalla þjóðlaga og ráðningu forns, kínversks nótnaleturs.
Wang Weimin, suona ásamt Hinni þjóðlegu hljómsveit frá Jinan
Hér greinir frá því er keisari nokkur fór eitt sinn út að ganga sér til skemmtunar. Hann hitti stúlkur sem voru að tína döðlur og bað þær að gefa sér nokkrar. Þær gerðu gys að keisaranum og skipuðu honum að skemmta sér með einhverjum hætti. Verkið lýsir á gamansaman hátt viðskiptum keisarans og stúlknanna.
Wang Weiming starfar með Hinni þjóðlegu hljómsveit í Jinan. Kímnigáfa hans nýtur sín til fulls í flutningi þessa verks.
Hljómsveit Kvikmyndaversins í Beijing
Útsetning: Li Xiaogang.
Hér er lýst siglingu íslenskra sjómanna um sollinn sæ.
|
|
|
